Εξέταση | Αυτοάνοσα νοσήματα

1. Προφίλ αυτοάνοσου νοσήματος

  • Αντιπυρηνικά αντισώματα IgG (ΑΝΑ)
  • Ρευματοειδής παράγων (RF) IgM
  • Αντισώματα έναντι του κυκλικού κιτρουλλινιωμένου πεπτιδίου (αντι-CCP)
  • Συμπλήρωμα C3
  • Συμπλήρωμα C4
  • Ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών ορού (SPEP)

Τι  σημαίνει  όμως  ο  όρος  «αυτοάνοσα  νοσήματα»;  Το  ανοσοποιητικό  σύστημα  είναι  ένα  πολύπλοκο  δίκτυο  από  κύτταρα  και  χυμικές  ουσίες. Ο φυσιολογικός  ρόλος  του  είναι  να  προστατεύει  τον  οργανισμό  και  να αντιμετωπίζει  τις  λοιμώξεις  που προκαλούνται  από  βακτήρια, ιούς και άλλους  μικροοργανισμούς  που εισβάλλουν  στο σώμα. Όταν κάποιος  πάσχει  από  αυτοανοσο  νόσημα,  το  ανοσοποιητικό  του  σύστημα  λανθασμένα  επιτίθεται  εναντίον  του  ίδιου  του  σώματος  του,  στοχεύοντας τα κύτταρα, τους  ιστούς και τα όργανα του .
Η  έγκαιρη  αντιμετώπιση  αποτελεί  «κλειδί»  για  τον  έλεγχο  των  αυτοάνοσων  ασθενειών-  της  μεγάλης  αυτής κατηγορίας  των  μυστηριωδών  και  ύπουλων  νοσημάτων, που περιλαμβάνουν  τη ρευματοειδή αρθρίτιδα,  τη  λεύκη,τη ψωρίαση,  τη  σκλήρυνση κατά πλάκας,  τον  ερυθυματώδη  λύκο  και  τις  αγγειίτιδες.  Σήμερα  η διεθνής  κοινότητα  γνωρίζει  ότι  τα  αυτοάνοσα  νοσήματα  πρέπει  να  αντιμετωπίζονται  όσο  το  δυνατόν  γρηγορότερα:  Αν  χάσουμε  πολύτιμο  χρόνο  τότε  τα  νοσήματα  αυτά  πολύ  δυσκολότερα  μπαίνουν  σε ύφεση.
Τα αυτοάνοσα νοσήματα διαγιγνώσκονται, εκτιμώνται, και παρακολουθούνται μέσω συνδυασμού εξετάσεων αίματος για αυτοαντισώματα, εξετάσεων αίματος για μέτρηση της φλεγμονής και λειτουργίας των οργάνων, κλινικής έκφρασης και μέσω μη εργαστηριακών εξετάσεων όπως οι ακτινογραφίες.

 

 

2. Προφίλ 12 αυτοαντισωμάτων  για την αξιολόγηση οροθετικών ΑΝΑ

WB Αντισώματα IgG  έναντι πυρηνικών και κυτταροπλασματικών αντιγόνων

  • dsDNA
  • Νουκλεοσώματα
  • Sm
  • Ριβοσωμιακή  πρωτεΐνη P (rib P)
  • Ιστόνες
  • RNP
  • SS-A/Ro 60kDa
  • SS-A/Ro 52kDa
  • SS-B/La
  • Scl-70
  • CENP-B
  • Jo-1

Με τον όρο αντιπυρηνικά αντισώματα (ANA) περιγράφεται μια ποικιλία αυτοαντισωμάτων κατά συστατικών των κυτταρικών πυρήνων που περιέχουν DNA, RNA και διάφορες πυρηνικές πρωτεΐνες και ριβονουκλεοπρωτείνες.
Κατ 'επέκταση, περιλαμβάνουν επίσης τα αντισώματα που αναγνωρίζουν ορισμένα συστατικά του κυτταροπλάσματος και του κυτταροσκελετού.
Τα θετικά ΑΝΑ στερούνται ειδικότητας και δύναται να εμφανιστούν σε πολλά αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα, χρόνιες φλεγμονώδεις και μολυσματικές ασθένειες, κακοήθειες και μπορούν επίσης να επάγονται από ορισμένα φάρμακα. Νοσήματα που πρέπει να ληφθούν υπόψη περιλαμβάνουν τη ρευματοειδή αρθρίτιδα, αυτοάνοση ηπατίτιδα, πρωτοπαθή χολική κίρρωση, αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα, νόσο του Addison, κακοήθη αναιμία, αυτοάνοσες νευροπάθειες, αγγειίτιδα, κοιλιοκάκη, πομφολυγώδης νόσος, και άλλες.

 

 

3. Διαγνωστική προσέγγιση αυτοάνοσων νοσημάτων ήπατος / χοληφόρων

  • WB Ειδικά IgG αυτοαντισώματα έναντι των σχετικών ανιχνεύσιμων αντιγόνων
  • M2/nPDC
  • M2/OGDC-E2
  • M2/BCOADC-E2
  • M2/PDC-E2
  • πρωτεΐνης gp210
  • πρωτεΐνης sp100
  • μικροσωμίων ήπατος - νεφρών τύπου 1 (a-LKM -1)
  • κυτοσολίων ήπατος τύπου 1 (LC1)
  • ήπατος / ήπατος-παγκρέατος (SLA/LP)
  • F-ακτίνης των λείων μυών (F-ακτίνης)
  • IIF Αντιπυρηνικά αντισώματα IgG (ANA)
  • Άτυπα αντισώματα  IgG έναντι του κυτταροπλάσματος των ουδετεροφίλων (aANCA)

Tα αυτοάνοσα νοσήματα ήπατος/χοληφόρων  περιλαμβάνουν  έναν αριθμό χρόνιων διαταραχών ασαφούς  αιτιολογίας που χαρακτηρίζονται από ανοσοδιαμεσολαβούμενη ηπατική βλάβη, συχνά με την παρουσία κυκλοφορούντων αυτοαντισωμάτων.
Οι τίτλοι των αυτοαντισωμάτων παρουσιάζουν διακύμανση κατά τη θεραπεία και δεν σχετίζονται με τη δραστηριότητα της νόσου ή την απάντηση στη θεραπεία.Η διαγνωστική τους αξία περιορίζεται σε περιπτώσεις όπου τα κλασικά αυτοαντισώματα δεν ανευρίσκονται αλλά και στη ταξινόμηση της νόσου.
Μέσα στο φάσμα των αυτοάνοσων νοσημάτων του ήπατος, μερικοί ασθενείς εμφανίζονται με κλινικά, βιοχημικά, ανοσολογικά και ιστολογικά χαρακτηριστικά και χολοστατικής ηπατοπάθειας (π.χ. πρωτοπαθούς χολικής κίρρωσης ή πρωτοπαθούς σκληρυντικής χολαγγειίτιδας) και αυτοάνοσης ηπατίτιδας. Οι καταστάσεις αυτές είναι δύσκολο συνήθως να καταταγούν κάπου και αναφέρονται συχνά ως σύνδρομα επικάλυψης (overlap syndromes).

 

 

4. Διαγνωστική προσέγγιση ιδιοπαθών φλεγμονωδών μυοπαθειών (IIMs)

Η συχνότητα των αυτοαντισωμάτων στις ιδιοπαθείς φλεγμονώδεις μυοπάθειες (IIMs) είναι αρκετά υψηλή και η θετικό-τητα τους θα μπορούσε να φθάσει το 80% . Η περιγραφή ενός ευρέος φάσματος ειδικών για τη μυοσίτιδα  αυτοαντι-σωμάτων  (MSAs), παρέχει τη δυνατότητα για καλύτερη κλινική κατηγοριοποίηση των IIMs κατά τη διάγνωση.

  • Διαγνωστική προσέγγιση πολυμυοσίτιδας (ΡΜ), δερματομυοσίτιδας (DM)
  • WB Μυοσίτιδας ειδικά αντισώματα IgG (MSAs) έναντι πυρηνικών και κυτταροπλασματικών αντιγόνων Jo-1
  • PL-7
  • PL-12
  • SRP
  • Mi-2
  • Ku
  • PM/Scl 100
  • Scl-70
  • IIF Αντιπυρηνικά αντισώματα IgG (ANA)
  • ΕΝΖ Κινάση της κρεατίνης (CK)
  • Αλδολάση (ΑLS)
  • Η παρουσία των ειδικών για τη μυοσίτιδα  αυτοαντισωμάτων (MSAs), σχετίζεται με ιδιοπαθείς φλεγμονώδεις μυοπάθειες (IIMs) , όπως η πολυμυοσίτιδα (ΡΜ), η δερματομυοσίτιδα (DM), η νεανική δερματομυοσίτιδα (JDM), η σκληροδερμία (Scl) ή του συνδρόμου επικάλυψης PM/SSc.
  • Ένα σύνδρομο επικάλυψης μεταξύ των δύο κλινικών οντοτήτων έχει περιγραφεί. Οι ασθενείς με σύνδρομο επικάλυψης μπορούν να εμφανίσουν ειδικά Ku ή PM Scl αντισώματα.

 

 

5. Κοιλιοκάκη(CD): Προσανατολισμοί για τη διάγνωση και διαχείρισή της

Είναι μια ανοσοδιαμεσολαβούμενη πολυσυστημική νόσος διότι τόσο ο προκλητικός παράγοντας (γλουτένη),όσο και το αυτοαντιγόνο (ιστική  τρανσγλουταμινάση ή tTG ή TG2 ) είναι γνωστά.Eίναι αναστρέψιμη, η εξάλειψη του περιβαλλοντικού εναύσματος οδηγεί σε πλήρη υποχώρηση της νόσου και υποτροπιάζει αν επανεισαχθεί στη διατροφή.

Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές της ESPGHAN  είναι ένα μεγάλο βήμα προς τα εμπρός για τη διάγνωση της CD.
Στόχος τους είναι να επιτευχθεί μια υψηλή διαγνωστική ακρίβεια, με ταυτόχρονη μείωση της επιβάρυνσης για τους ασθενείς και τις οικογένειές τους.
Αυτό επιτυγχάνεται μέσω του συνδυασμού των εξαιρετικά αξιόπιστων δοκιμών αντισωμάτων (atTG IgA ,aDGP IgG) και γενετικών εξετάσεων που καθιστά την επίπονη και δαπανηρή διαδικασία της βιοψίας του δωδεκαδακτύλου παρωχημένη σε πολλές περιπτώσεις.

Μη επεμβατικός έλεγχος αποκλεισμού κοιλιοκάκης (CD)

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες ESPGHAN για ασυμπτωματικά  παιδιά>2 ετών ή ενήλικες που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για CD

Ανοσολογικός έλεγχος

  • Αντισώματα IgA έναντι της ιστικής τρανσγλουταμινάσης (atTG-IgA)
  • Αντισώματα IgG έναντι απαμιδιωμένων πεπτιδίων γλιαδίνης (aDGP-IgG )

Μοριακός έλεγχος

  • HLA-DQ8 απλότυπος
  1. ​HLA- DQB1*0302
  • HLA-DQ2 απλότυπος
  1. HLA-DQA1*0501
  2. HLA-DQB1*0201

 

 

6. Μη επεμβατικός έλεγχος παρουσίας ενεργού κοιλιοκάκης (CD)*

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες ESPGHAN για παιδιά>2 ετών ή ενήλικες με συμπτώματα ή σημάδια  που υποδηλώνουν CD (συμπεριλαμβανομένων και άτυπων συμπτωμάτων)

  • Αντισώματα IgA έναντι της ιστικής τρανσγλουταμινάσης (atTG-IgA)
  • Ολική ανασοσφαιρίνη Α (IgA)

* Επίπεδα a-tTG IgA< 5xULN πρέπει να επιβεβαιώνονται μέσω της δοκιμασίας ΕmΑ

 

 

7. Έλεγχος ασθενούς με κοιλιοκάκη υπό δίαιτα ελεύθερη γλουτένης (GFD)

Ανοσολογικός έλεγχος

  • Αντισώματα IgA έναντι της ιστικής τρανσγλουταμινάσης (atTG-IgA)
  • Αντισώματα IgG έναντι απαμιδιωμένων πεπτιδίων γλιαδίνης (aDGP-IgG )

Δεν υπάρχουν γενετικά προδιατεθειμένα άτομα με το κατάλληλο κλινικό πλαίσιο που βρίσκονται σε μια ελεύθερη δίαιτα, και έχουν αρνητικό ορολογικό έλεγχο (IgA a-tTG ή/και IgG a-DGP) και θετική δωδεκαδακτυλική βιοψία.
Η διεθνής τάση στην ανθρωποκεντρική ιατρική είναι η διαγνωστική προσέγγιση να περιορίζει τον επεμβατικό έλεγχο στο ελάχιστο.